Tymczasowe oznaczenia szablaków

Oznaczenie gatunków, a może i płci oraz wieku szablaków jest celem moich rozważań i analiz. Na razie nie czuję się dostatecznie kompetentna, by operować nazwami gatunków. No, może poza szablakiem czarnym (samcem) oraz szablakiem wędrownym vel wiosennym (samicą), które są bardzo charakterystyczne. Przypuszczam, że w swojej kolekcji nie posiadam szablaka przepasanego, gdyż żaden z moich okazów nie posiadał pasów na skrzydłach.
Co do reszty - wszystko jest możliwe...

Postanowiłam tymczasowo (do czasu ustalenia gatunku) oznaczać moje szablaki prostymi symbolami np. L2013-08-11 czy W2013-09-19. Podane przykłady nie są przypadkowe - to pierwszy i ostatni szablak, którego sfotografowałam w tym roku.

Co oznaczają ww symbole:

• L lub W to mój Las lub Łąka Wschodnia - jedno z dwóch miejsc, gdzie fotografowałam.
  -- W pobliżu Lasu znajdują się 2 stawy
  -- Łąka Wschodnia jest bardzo rozległa - mimo, że sprawia wrażenie suchej, to są tam miejsca podmokłe, gdzie rosną trzciny, a nawet pałka szerokolistna
  -- P oznacza pole, a właściwie ścieżkę obok niego. Tam sfotografowałam tylko jedną ważkę
• np. 2013-08-11 oznacza datę wykonania zdjęcia
• ewentualny numer [1],[2] itd. oznacza kolejną ważkę sfotografowaną tego samego dnia.

Szablaki żółtonogie i czarnonogie - prezentacja

Gdy obejrzałam swoje notatki i tabele na blogu, tak jedną po drugiej - rzuciła mi się w oczy pewna prawidłowość, której wcześniej, na gorąco, nie zauważyłam. Mianowicie to, że szablaki żółtonogie pod względem długości ciała i rozpiętości skrzydeł, plasują się w dolnych częściach obu tabel. Wynika z tego, że grupa żółtonogich jest jednocześnie grupą ważek większych niż czarnonogie!
Oczywiście są wyjątki - żółtonogi szablak południowy ma najmniejszą rozpiętość skrzydeł (5 cm), ale pozostałe żółtonogie mają 6 i 6,4 cm (po 2 gatunki).
Z kolei pod względem długości ciała szablak południowy jest na 3. miejscu. Dwa pierwsze miejsca zajmują najmniejsze (najkrótsze) szablaki czarnonogie...
Oj, robi się zbyt skomplikowanie!

Przygotowałam zatem prezentację wizualną przedstawiającą wielkość szablaków.

• Kolejność gatunków wynika z długości ciała przyjętej jako główny wskaźnik. 
• Kolorowe słupki przedstawiają długość ciała poszczególnych gatunków. W niektórych przypadkach słupki są jakby nierówne, co oznacza, że dany gatunek może osiągać mniejszą lub większą długość lub coś pomiędzy tymi wymiarami. A może być też i tak, że długość ciała danego gatunku szablaka zależy od płci (?? - może kiedyś tego się dowiem)
• Jasnobłękitne słupki pokazują rozpiętość skrzydeł danego gatunku.
• Wysokość słupków jest proporcjonalna - prezentację wykonałam w arkuszu kalkulacyjnym i skopiowałam do Paint'a. 

Trochę żałuję, że pominęłam siatkę, ale z drugiej strony, prezentacja mogłaby stać się mniej czytelna. Ale i tak będę ją rozwijać i uzupełniać, więc nic straconego. Zatem słupki pokazują proporcję pomiędzy długością ciała, rozpiętością skrzydeł i pomiędzy poszczególnymi gatunkami szablaków.

Porównanie wielkości szablaków (9 gatunków występujących w Polsce). Zestawienie uwzględnia długość ciała oraz rozpiętość skrzydeł. Szablaki żółtonogie zostały zaznaczone żółta kropką.

Szablaki - kolor oczu

Na podstawie obejrzanych zdjęć oraz opisów dostępnych w internecie sporządziłam zestawienie kolorystyki oczu poszczególnych gatunków szablaka - odrębnie dla samców i samic. Kolory w tabeli, z uwagi na ubogość dostępnej palety w arkuszu, są nieco symboliczne, ale choć nie w pełni oddają wszystkie odcienie (ocena koloru oczu zależy też od światła), to z pewnością pomagają  w orientacji.
Dla jasności podaję, że olbrzymie w stosunku do wielkości głowy, oczy ważki są co najmniej dwubarwne - górna część jest w jednolitym kolorze od czarnego, poprzez różne odcienie brązu do wręcz różowego (w zależności od gatunku). W porównaniu do części dolnej wydaje się bardziej matowa, a ubarwienie jej jest jednorodne.
Natomiast dolną część oka określiłabym jako bardziej szklistą(?), mieniącą się barwami (np. zieloną i brązową) w zależności od kąta padania światła. Być może z tego powodu opisy nie są jednoznaczne i często obfitują w określenia np. zielonkawy, burobrązowy, brązowawy itp., które także stosuję. Poza tym, ta część oka zwykle jest usiana cętkami w ciemniejszym odcieniu.

Podobno kolor oczu zmienia się wraz z wiekiem szablaka. Najczęściej, a może zawsze jest tak, że młodziutki samiec swoim ubarwieniem ciała bardzo przypomina samicę. Jedyne co zdradza jego płeć to obecność wtórnego aparatu kopulacyjnego na drugim segmencie odwłoka (od spodu).
Ponadto wszystkie młode szablaki mają jaśniejsze, jaskrawsze, żywsze, kontrastujące ubarwienie, ale z wiekiem brązowieją, "płowieją" i tracą intensywne kolory.

Kolor oczu u szablaków (samce i samice) - zestawienie

Gatunek szablaka	Samiec Kolor oczu	góra	dół	Samica Kolor oczu	góra	dół
szablak czarny (szkocki)   Sympetrum danae	Ciemnobrązowe, czarne - Zielone, zielonkawe			Brązowo-czerwone (ciepły brąz) - Żółtozielone, jasnozielone (mniej jaskrawe)
szablak krwisty    Sympetrum sanguineum	Brązowe (czekoladowe) - Zielonawe, brązowawe			Ciepłobrązowe - Zielonawe
szablak południowy   Sympetrum meridionale	Brązowo-czerwone - Brązowe   L			Brązowe  - Beżowy brąz, rudawobrązowe L
szablak późny (podobny)   Sympetrum striolatum	Brązowe (czekoladowe) -  Zgniłozielone, burobrązowe L			Brązowe - Zielonawe, szarozielone L
szablak przepasany (górski)  Sympetrum pedemontanum	Jasnobrązowe (młody), brązowe  - Zielonożółte (młody), zielone, brązowe (podobnie do krwistego)			Ciemnobrązowe - Brązowe
szablak przypłaszczony    Sympetrum depressiusculum	Czerwone, czerwonobrązowe - Zielone, żółtozielone			Czerwone - czerwonobrązowe Zielone, żółtozielone
szablak wędrowny (wiosenny)   Sympetrum fonscolombii	Jasnoczerwone, różowoczerwone, jasnobrązowe (młody) - Niebieskie L			Różowo-czerwone, różowe, malinowoczerwone - Niebieskie L
szablak zwyczajny    Sympetrum vulgatum	Brązowe  - Zielonkawe (młody), brązowawe L			Brązowe - Zielone, bure, brązowe L
szablak żółty   Sympetrum flaveolum	Rudobrązowe - Zielonkawe, zielono-rudawe L			Brązowe, brązowo-czerwone   - Żółtozielone, zielone L

Szablaki - kolor czoła

Oto wynik mojej kolejnej "zabawy" w zestawienia :-). Poniżej zamieszczam alfabetyczny wykaz wraz z opisem kolorystyki czoła (a czasem i nadustka), zarówno samca, jak i samicy. Kolorystyka w tabeli jest dość symboliczna, ale w końcu najważniejszy jest sam opis. Do jego stworzenia przyczyniły się już istniejące opisy gatunków szablaków, choć czasem musiałam je ujednolicić lub uzupełnić na podstawie zdjęć. Podwójne kolory mają służyć temu, by pokazać albo dwa występujące kolory (np. szablak czarny), albo zakres kolorów, w którym czoło zmienia się z wiekiem lub występuje, być może, u poszczególnych osobników.

 Kolor czoła szablaków (samce i samice) - zestawienie

Gatunek szablaka	Samiec kolor czoła			Samica kolor czoła
szablak czarny (szkocki) Sympetrum danae	czarne z żółtymi bokami			jasnożółte, z wiekiem ciemniejące do ciemnożółtego
szablak krwisty  Sympetrum sanguineum	czerwone (nadustek żółtawy do czerwonego)			jasne, żółtawe; podobnie nadustek
szablak południowy  Sympetrum meridionale	jasne, ciemniejące z wiekiem do czerwonego			jasne, miejscami różowiejące. Niemal niewidoczny szew
szablak późny (podobny) Sympetrum striolatum	żółte, piaskowe lub jasnobrązowe; jasny (różowawy?) nadustek; brak szwu			żółte, piaskowe lub jasnobrązowe; jasny (różowawy?) nadustek; brak szwu
szablak przepasany (górski)  Sympetrum pedemontanum	żółtawe do czerwonego (czerwienieje z wiekiem)			jasne
szablak przypłaszczony  Sympetrum depressiusculum	kremowo-żółtawe do żółtego			kremowo-żółtawe do żółtego
szablak wędrowny (wiosenny) Sympetrum fonscolombii	różowo-czerwone, po bokach jaśniejsze			białawe, jasne, jasnożółte
szablak zwyczajny   Sympetrum vulgatum	jasne, żółte do lekko czerwonego			jasne, żółte do lekko czerwonego
szablak żółty   Sympetrum flaveolum	jaskrawe jasnożółte, żółtopomarańczowe do czerwonego			żółte

Klasyfikacja szablaków wg rozpiętości skrzydeł

Myślę, że warto uporządkować szablaki pod kątem rozpiętości skrzydeł. Skoro i tak przygotowałam zestawienie gatunków, to dlaczego nie wykorzystać go bardziej uniwersalnie?
Dorzucam zatem zestawienie wg (maksymalnej) rozpiętości skrzydeł od najmniejszej do największej.
Pola z żółtym tłem oznaczają szablaki żółtonogie, a szare tło dotyczy szablaków czarnonogich. Przy tej samej rozpiętości skrzydeł dwóch czy więcej gatunków, podczas sortowania o kolejnej pozycji decydowała długość ciała.

Rozpiętość skrzydeł u szablaków - zestawienie

Gatunek szablaka	Długość ciała (D)	Rozpiętość skrzydeł (RS)
szablak południowy   Sympetrum meridionale	35	50
szablak przepasany (górski)  Sympetrum pedemontanum	32	55
szablak czarny (szkocki)   Sympetrum danae	35	55
szablak krwisty    Sympetrum sanguineum	34 – 40	55 – 60
szablak późny (podobny)   Sympetrum striolatum	40	60
szablak zwyczajny    Sympetrum vulgatum	40	60
szablak przypłaszczony    Sympetrum depressiusculum	29 – 34	62
szablak żółty   Sympetrum flaveolum	32 – 37	64
szablak wędrowny (wiosenny)   Sympetrum fonscolombii	33 – 40	64

Klasyfikacja szablaków wg długości

Doprawdy, nie jestem zachwycona ilością i wiarygodnością informacji o szablakach, do których dotąd dotarłam. Często są one niejednoznaczne, nieścisłe, niekompletne i często ukryte w potoku nieistotnych sformułowań, mających na celu ubarwienie... języka. Odnoszę też wrażenie, że niektóre dane o gatunkach są sprzeczne, lecz nie wiem skąd się to bierze. Tak więc będę musiała rozłożyć je na części pierwsze i samodzielnie próbować złożyć je w najbardziej prawdopodobną całość. Będzie to wymagało sporo wysiłku i determinacji.
Dziś zrobię zestawienie rozmiarów szablaków i uporządkuję je wg wielkości, ale ciągle jeszcze rozmyślam o tym szwie między okiem a czołem. Zetknęłam się z informacją, jakoby samica (szablaka południowego) nie posiadała go, a samiec tak. Czymże jest więc ów szew? Mnie zdaje się być czarnym zgrubieniem biegnącym wzdłuż oczu złożonych - początek na wysokości czarnych przyoczek (oczu prostych ułożonych poziomo między ciemieniem a czołem), a koniec zanika zwykle poniżej połowy czoła).

1. Na ile (nie)obecność szwu jest charakterystyczna dla danego gatunku, a na ile zależy od płci szablaka?
2. Czy obecność szwu może zmieniać się z wiekiem konkretnej ważki? 

Chciałabym to wiedzieć. Dopuszczam ewentualność dopisania samicy szablaka południowego do tych "bezszwowych", ale na razie obstaję przy dotychczasowych ustaleniach z poprzedniego wpisu.
A teraz zestawienie szablaków wg długości ciała (D) z podaniem rozpiętości skrzydeł (RS)
Długość ciała niektórych gatunków została podana w widełkach. Podaję zatem cały zakres rozmiaru, ale o pozycji na liście będzie decydowała maksymalna długość ciała. Przy tej samej długości dwóch czy więcej gatunków, podczas sortowania o kolejnej pozycji decydowała rozpiętość skrzydeł.

Szablaki wg długości ciała - zestawienie

Gatunek szablaka	Długość ciała (D)	Rozpiętość skrzydeł (RS)
szablak przepasany (górski)  Sympetrum pedemontanum	32	55
szablak przypłaszczony    Sympetrum depressiusculum	29 – 34	62
szablak południowy   Sympetrum meridionale	35	50
szablak czarny (szkocki)   Sympetrum danae	35	55
szablak żółty   Sympetrum flaveolum	32 – 37	64
szablak krwisty    Sympetrum sanguineum	34 – 40	55 – 60
szablak późny (podobny)   Sympetrum striolatum	40	60
szablak zwyczajny    Sympetrum vulgatum	40	60
szablak wędrowny (wiosenny)   Sympetrum fonscolombii	33 – 40	64