Szablaki - opis rodzaju

Sympetrum, zwyczajowo nazywane szablakami to liczny rodzaj ważek z rodziny ważkowatych (podrząd Anisoptera - różnoskrzydłe). W Polsce występuje tylko 9 spośród 61 odkrytych (dotąd) gatunków. Ponad 50 z nich żyje w w strefie umiarkowanej półkuli północnej. Podobno w Europie występuje około 13 gatunków. Żaden z gatunków szablaka nie pochodzi z Australii.
Ważki z rodzaju Sympetrum pod względem wielkości określane są jako niewielkie. Długość ich ciała wynosi od (29)30 do 44 mm. Najdłuższe polskie szablaki osiągają 40 mm (zob. porównanie).
Większość szablaków pojawia się późnym latem i dożywa jesieni (pierwsze przymrozki to kres ich życia). Można je spotkać na łąkach, nad stawami, rowami, torfowiskami i w lasach.

Szablaki charakteryzują się smukłym odwłokiem, który jest koloru:

• czerwonego o różnym natężeniu barwy (od jasnej, czerwonawej do bardzo intensywnego) - u wszystkich dojrzałych samców i niektórych samic. Wyjątkiem jest samiec szablaka czarnego (szkockiego) o czarnym odwłoku. Intensywność barwy zależy od gatunku i wieku osobnika.
• żółtego, żółto-złotego - u większości samic oraz u niedojrzałych samców, które ubarwieniem ciała (nawet oczu) bardzo przypominają samice swojego gatunku; posiadają jednak wtórny aparat kopulacyjny. W miarę dojrzewania przybierają intensywniejsze barwy i czerwienieją.

U starych osobników (szablaki żyją kilka tygodni) ubarwienie ciała, a zwłaszcza odwłoka brązowieje, "płowieje" tracąc intensywność - występuje dymorfizm wiekowy.
Na odwłokach szablaków u obu płci występują również czarne znaki (plamki, trójkąty, linie), których układ i kształt jest zależny od gatunku, ale i płci. Znaki te mogą być bardzo pomocne przy oznaczaniu gatunków - dla doświadczonych :-)

Prędkość postartowa ważki wg zdjęcia (część 1)

Nie dawały mi spokoju te smugi światła słonecznego odbitego w oczach lecącej i startującej ważki. Jeśli mają znaczenie (do obliczenia prędkości), to znaczy, że w trakcie wykonywania tych zdjęć, przynajmniej głowa ważki pokonała widoczną odległość.
Początkowo wydawało mi się, że jedną z najważniejszych danych jest odległość, z jakiej wykonałam zdjęcie. Próbowałam znaleźć taką daną w pliku EXIF, niestety, nic z tego. Zasięgnęłam więc języka jak podejść do tematu, skoro odległość, którą pamiętam, wynosiła minimum 2, ale może i niemal 4 metry.
Powinnam mieć / zrobić:

• serię zdjęć, robionych z tego samego miejsca, a na zdjęciach ważkę lecącą po okręgu, w środku którego stoję
• wykonać pomiar na podstawie pomiaru odległości, ale pomiar ten musiałby być bardzo precyzyjny, a i czas rejestracji zdjęć musiałby być dokładniejszy niż co do sekundy. Oczywiście wynikiem byłaby prędkość, ani nie maksymalna, ani średnia (tylko jakaś)

A ja mam zaledwie pojedyncze zdjęcia dwóch szablaków, w dodatku rozmazane (nieostre), za to chciałam obliczyć prędkość tych konkretnych okazów w zarejestrowanym momencie. Uznałam, że jednak COŚ da się wyliczyć na podstawie długości ciała ważki, długości błysku oraz czasu migawki. Odległość od aparatu jest w tym momencie nieistotna.
Na poniższym zdjęciu (ważka lecąca bokiem) zarejestrowałam fazę ruchu trwającą zaledwie 1/250 część sekundy:

Wyliczanie prędkości lotu szablaka (tu: krótko po starcie) - [1].

Dla porządku dodaję, że zanim zrobiłam to zdjęcie, ważka musiała wystartować zakręcając w lewo o 90 stopni, dzięki czemu mogłam sfotografować ją z boku.
Sposób obliczenia prędkości ważki, która przed momentem wystartowała z wiesiołka, by po krótkim locie wylądować jakieś 3 metry dalej na innym, postanowiłam wykonać następująco:

Ważki - prędkość lotu

W swojej tegorocznej kolekcji posiadam zaledwie dwa zdjęcia przedstawiające ważkę w locie. Dla celów dzisiejszego wpisu dodatkowo je wyostrzyłam. Oczywiście, efekt pozostaje marny, ale zdjęcia i tak okażą się cenną ilustracją poniższej treści.

Na pierwszym widać charakterystyczny wydłużony kształt ciała oraz zarys poruszających się skrzydeł, a nawet (prawdopodobnie ostatnią i najdłuższą) parę nóg. Zastanawiam się czy jasna linia widoczna na wysokości rozmazanej głowy tego szablaka to błysk słońca odbijający się w jego oku. Rzeczona ważka zerwała się właśnie z przekwitłego wiesiołka po prawej stronie (jaki wyostrzony, prawda?), który przez długie minuty służył jej do odpoczynku i/lub obserwacji (była ustawiona do mnie tyłem). Słońce znajdowało się również po prawej.

Szablak w locie widziany z boku - właśnie wystartował

 Drugie zdjęcie przedstawia od przodu szablaka czarnego (szkockiego) zrywającego się do lotu (wcześniej zdążyłam wykonać zaledwie jedno, za to ostre zdjęcie). Widać tutaj jako tako głowę (czarne oczy i czoło), co najmniej cztery nogi (sądzę, że widać wszystkie 6 - przynajmniej stopy i, ewentualnie, golenie), koniec odwłoku oraz zarys przynajmniej trzech skrzydeł. Tutaj nie mam wątpliwości, że  niemal pionowa biała kreska to odbicie słońca od oka i, zapewne, czoła lśniącoczarnego szablaka. Słońce znajdowało się po prawej. Wcześniejsze i późniejsze zdjęcia tego szablaka można obejrzeć tutaj.

Szablak czarny podrywający się do lotu

Pierwsze zdjęcie zostało wykonane z ekspozycją 1/250 część sekundy. Drugie zdjęcie - ekspozycja 1/400 część sekundy. W obu kompresja wynosi 2 bity na każdy piksel.

Budowa skrzydeł ważki

Znalazłam bardzo ciekawe opracowanie dotyczące ważek i wprost nie wyobrażam sobie, by go nie wykorzystać, zwłaszcza, że już dawno temu przygotowałam zdjęcia, które czekały tylko na naukowy, techniczny niemal opis. Tym razem chcę zaprezentować ważkę jako... maszynę latającą, którą żartobliwie nazwałam Fruvantus machina. Przyjmijmy, że wpisy z tego cyklu będą formą małej dokumentacji technicznej ważki, doskonałej istoty, niemal maszyny, stworzonej do fruwania.
Ostatnio pokazałam uszkodzone skrzydła szablaków, więc od nich dziś zacznę: jak skrzydła ważek są zbudowane i z czego wynika ich konstrukcja, o czym świadczy ich kształt i gęstość żyłek?

Oto żywy bionicopter, Fruvantus machina wylądował:

Szablaki należą do grupy ważek różnoskrzydłych (Anisoptera).

Szablaki należą do grupy ważek różnoskrzydłych (Anisoptera). Łatwo to poznać: kształt obu par skrzydeł różni się wyglądem i wielkością. Poza tym wszystkie ważki różnoskrzydłe przysiadając na podłożu nie składają skrzydeł wzdłuż ciała (odwłoka) unosząc je lekko do góry, lecz zawsze mają je rozłożone poprzecznie do osi ciała (jak samolot).

Skrzydła ważki różnoskrzydłej (tu: szablaka). W celu uwidocznienia cieniutkich, delikatnych, ale bardzo wytrzymałych skrzydeł zdjęcie zostało silniej skontrastowane.

Na powyższym zdjęciu widoczne są obie pary skrzydeł (druga jest większa), gęstą siatkę żyłek oraz pterostigmy - silnie zesklerotyzowane pólka na górnym brzegu każdego skrzydła. Pełnią one rolę stabilizatorów wibracji skrzydła w trakcie lotu.

Zlatane skrzydła ważek

Poszukując informacji m.in. o ważkach spotkałam się z pojęciem "zlatane skrzydła", które oznacza ubytki, uszkodzenia, wystrzępienia, rozdarcia. Skrzydła mogą być trochę lub mocno zlatane, czyli mniej lub bardziej zniszczone. Przyczyna powstawania tych uszkodzeń jakoś nigdzie nie została dokładniej wyjaśniona. Domyślam się zatem, że powstają one w miarę upływu czasu (wieku owada) w wyniku ich stopniowego "zużywania" oraz, być może, zawadzania o jakieś ostre przeszkody w czasie lotu. Spotkałam nawet opinię, że uszkodzenia mogą być wynikiem ataku drapieżników polujących na danego owada (np. ważkę, czy motyla). Ostatnia hipoteza nie bardzo do mnie przemawia - przypuszczam, że owadów, którym udało się wyrwać z dziobów ptaków nie jest tak wiele, a jeśli nawet, to uszkodzenia powinny być większe. No i skąd ta pewność, że spotkaliśmy właśnie akurat tak dzielnego (wyjątkowego) owada, który przeżył bezpośrednią potyczkę np. z ptakiem? Kolejne wyjaśnienie - zawadzanie o ostre przeszkody (np. szorstkie, kolczaste rośliny) także niespecjalnie do mnie przemawia - ważki są przecież niezrównane w locie i mają świetny wzrok, powinny więc radzić sobie (omijać) niebezpieczne zarośla. Wiek ważki i zużywanie skrzydeł, niczym ścieranie zębów czy rozpadanie się znoszonych butów? Tak, to niezłe wytłumaczenie, które także może determinować długość życia ważki. Uszkodziłaś, podarłaś skrzydła? Trudno, jeszcze jakiś czas możesz latać, ale nie będziesz już tak zwinna i szybka, by nie dać się złapać!
Sfotografowałam szablaki o skrzydłach w stanie idealnym oraz takie, które już sporo w życiu przeszły (miały sfatygowane skrzydła).

Dwie ostatnie ważki, które uwieczniłam w tym sezonie (18 września) wyjaśniły mi, jak sądzę,  przyczynę i okoliczności uszkadzania skrzydeł. Wydały mi się to najbardziej prawdopodobne, a nawet oczywiste! Nim to wyjaśnię przedstawiam przykłady uszkodzonych skrzydeł szablaków. Odnoszę wrażenie, że występuje tu pewna prawidłowość.

A może już nie trzeba będzie tego tłumaczyć, wystarczy dobrze się przyjrzeć i pomyśleć chwilkę?

Ważka - strzałkami zaznaczono uszkodzenia na skrzydłach. Zlatane skrzydła

Jak śpią szablaki?

Było już po godzinie 17, gdy trafiłam na Łąkę Wschodnią. Owszem, mimo późnej pory liczyłam na to, że ważki będą jeszcze aktywne. Szczerze mówiąc, nie miałam pojęcia, kiedy rankiem budzą się do życia, jak i gdzie śpią, gdzie szukają schronienia? Obeszłam teren, na którym wcześniej je spotykałam, i nic. To było do przewidzenia. Słońce już za bardzo nie grzało, do tego wiał spory wiatr. Właśnie miałam opuścić łąkę, gdy zauważyłam coś znajomego pośród suchych już łodyg marchwi zwyczajnej. Wystarczyło uważnie się przypatrzeć i oto szablak z rozpostartymi skrzydłami uczepiony pod baldachem zaprosił mnie na sesję fotograficzną. Nie było łatwo (wiatr), ale nie poddawałam się. Byłam pewna, że ważka nie odfrunie. Jeśli nie spała (owady chyba także śpią, prawda?), to widocznie było już dla niej za późno, za zimno(?), by wyruszyć na poszukiwanie nowego schronienia. Zrobiłam kilkanaście niezbyt udanych zdjęć (wiatr kołyszący wszystkim, nisko położone słońce) i trwało to kilkanaście minut. W tym czasie zaczęłam nawet podejrzewać, że fotografuję martwy egzemplarz, ale wydało mi się to mało prawdopodobne. Ostatecznie, oceny tego mogłam dokonać później, oglądając zdjęcia na komputerze. Jednak okazało się, że jak najbardziej był żywy - zmieniał pozycję nóg.

Szablak L2013-09-18 samiec sfotografowany z prawej (godz. 17.05)

Szablak L2013-09-18[1] samiec sfotografowany z lewej strony. Mogłam go obejść ze wszystkich stron, wiedziałam, że nie ucieknie (godz. 17.15)

W końcu pozostawiłam szablaka w spokoju i ponownie zawróciłam na łąkę. Teraz wiedziałam gdzie powinnam szukać kolejnych obiektów. Już nie w powietrzu (latających), lecz uczepionych łodyg suchych roślin, np. marchwi lub wrotyczu (ale nie wiotkich traw). Niestety, bez rezultatu. Po kilku minutach, opuszczałam łąkę inną ścieżką i właśnie tam, na wysokim wrotyczu zobaczyłam drugą śpiącą ważkę. Od razu zastanowiło mnie to, że pierwszy szablak usadowił się na łodydze marchwi, ale tak, że był w jej... cieniu (można by rzec, iż patrzył w słońce). Druga ważka usadowiła się w tym samym kierunku, tyle, że wrotycz był już mocno zacieniony krzewami zasłaniającymi słońce.

Szablaki o innym odwłoku

Oto pozostała grupa sfotografowanych przeze mnie szablaków. Ich odwłoki mają niezbyt intensywny czerwonawy (pomarańczowy?) kolor z domieszką żółci i brązu. U większości widoczne są żółte przetchlinki na odwłoku.

L2013-08-31[3]

L2013-09-07[2] samiec

L2013-09-07[5]

L2013-09-08[2]

L2013-09-08[3]

W2013-09-19[1] samiec

Szablaki z czerwoną pręgą

Pozostałe ważki z mojej kolekcji planowałam przedstawić razem, ale doszłam do wniosku, że jednak muszę podzielić je jeszcze na dwie grupy. Powodem tego jest dość wyraźna różnica w ubarwieniu odwłoków - część posiada czerwoną linię wzdłuż górnej części brązowego, bądź piaskowego odwłoka; pozostałe natomiast mają odwłoki w kolorze niezupełnie czerwonym - jasnoczerwone z domieszką koloru żółtego.
Zatem dziś przedstawiam kolejną grupę siedmiu szablaków właśnie z tą czerwoną pręgą.
Nie jestem pewna, czy takie ubarwienie odwłoka jest charakterystyczne dla konkretnego gatunku (??). Być może ma to związek z wiekiem ważki. Nie potrafię jednak na razie się zdecydować - czy pręga czerwonego koloru jest w zaniku i będzie ustępować kolorowi brązowemu, co świadczyłoby(?) o starzeniu się ważki, czy odwrotnie - czerwień dopiero "rozleje" się na boki zabarwiając cały odwłok, co świadczyłoby o dojrzewaniu ważki, zwłaszcza (tylko?) samców, które najczęściej mają właśnie czerwony odwłok, niezależnie od gatunku (z wyjątkiem szablaka czarnego).

Jeśli przyjrzeć się dokładniej zdjęciom, można zauważyć, że wszystkie przedstawiają szablaki... żółtonogie. Myślę, że dobrze zrobiłam grupując ważki wg pewnych podobieństw - w mniejszym zestawieniu czasem więcej widać.

L2013-08-25[2]

L2013-08-25[4]

W2013-08-30[1] samica

W2013-08-30[2]

W2013-08-30[3] samica

L2013-08-31[1]

L2013-09-07[1] samica

Szablaki o czerwonym odwłoku

Zadałam sobie mnóstwo pracy, ale w końcu jest efekt! Przejrzałam wszystkie zdjęcia ważek, które zrobiłam w tym roku. Okazało się, że sfotografowałam aż 30 różnych szablaków. Oprócz nich jeszcze 4 inne ważki, którymi na razie nie będę się zajmować.
Żeby pokazać wszystkie moje szablaki kadrowałam wybrane zdjęcia w ten sposób, aby każda ważka miała głowę z lewej strony. Niektóre zdjęcia są nieostre, trudno, były to jednak najostrzejsze kadry danego osobnika. Zależało mi, by jak najwyraźniej przedstawiał się odwłok - przecież to on w pierwszej kolejności najbardziej rzuca się w oczy, a jego wnikliwy ogląd pozwala na określenie płci, gatunku, a czasem i wieku danego osobnika. I o to przecież mi chodzi - nadal wierzę, że stworzenie kalkulatora szablaków ma sens.
Póki co nie deklaruję się, ani nawet nie przymierzam do próby określania gatunków moich szablaków. Na razie patrzę, analizuję, wyciągam wnioski i zbieram dane - właśnie po to, by kiedyś stało się to dla mnie możliwe, sporządzam te zestawienia, tabele i notatki.
Zastanawiałam się jak podzielić te zdjęcia, by nie pogubić się w ich nadmiarze i postanowiłam, że będzie to podział wg kolorów odwłoków. w pierwszej kolejności przedstawiam te z czerwonymi odwłokami.
Zaznaczam, że każde zdjęcie przedstawia innego osobnika, choć oczywiście, gatunki mogą się powtarzać. Pod zdjęciem umieszczam krótki opis, który niejednokrotnie został uściślony lub zweryfikowany na podstawie innych ujęć tego samego okazu. Czasem jednak, z uwagi na brak możliwości wykonania ujęcia z innej strony, złą jakość zdjęć, bądź znikomą ich ilość - niektóre opisy są niekompletne.
Zdjęcia ułożone są chronologicznie (wg daty wykonania).

Szablak L2013-08-11 -  czerwony odwłok z dwiema czarnymi podłużnymi plamkami, narządy analne czerwone, czarne nogi, czekoladowo-brązowe(?) oczy, czerwone czoło, czarne szwy, zażółcenia u nasady skrzydeł.

Szablak L2013-08-18 -  czerwony odwłok z dwiema czarnymi trójkątnymi plamkami i widocznymi przetchlinkami, narządy analne jasne, żółte nogi, brązowe oczy, czoło jasne, beżowe; czarne szwy, brak zażółceń u nasady skrzydeł.

Szablak W2013-08-23 -  samiec, czerwony odwłok z dwiema czarnymi podłużnymi plamkami, narządy analne jasnoczerwone, czarne nogi, czekoladowo-burozielone oczy, czerwone czoło jaśniejsze po bokach, czarne szwy, zażółcenia u nasady skrzydeł.

Szablak L2013-08-24 -  czerwony odwłok (po bokach jaśniejszy) z dwiema czarnymi trójkątnymi plamkami i widocznymi przetchlinkami, narządy analne jasne, żółte nogi, brązowe-jasnobrązowe oczy, czoło brązowawe jaśniejsze po bokach; czarne szwy, brak zażółceń u nasady skrzydeł.

Szablak L2013-08-25[1] -  czerwony odwłok z dwiema czarnymi trójkątnymi plamkami i widocznymi przetchlinkami, narządy analne różowawe, żółte nogi, ciemnobrązowo-brązowe (burozielone?) oczy, czoło brązowe; czarne szwy, brak zażółceń u nasady skrzydeł.

Szablak L2013-08-25[2] - czerwony odwłok z dwiema (parami??) czarnymi plamkami i widocznymi przetchlinkami, narządy analne jasnobrązowe, nogi żółte(?), czekoladowo-brązowe (czerwonawe?) oczy, brak zażółceń u nasady skrzydeł.

Szablak L2013-08-25[2] - czerwony odwłok z dwiema czarnymi podłużnymi plamkami i czarną linią plamek wzdłuż dolnej krawędzi, narządy analne jasnoczerwone (pomarańczowe?), czarne nogi, czekoladowo (czerwono?)-burozielone oczy, czerwone czoło jaśniejsze po bokach, czarne szwy, zażółcenia u nasady skrzydeł.

Szablak L2013-08-31 - czerwony odwłok z dwiema czarnymi podłużnymi plamkami i czarną linią plamek wzdłuż dolnej krawędzi,, narządy analne jasnoczerwone, czarne nogi, czekoladowo-burozielone oczy, czerwone czoło, czarne szwy, zażółcenia u nasady skrzydeł.

Szablak L2013-09-08 - czerwony odwłok z dwiema czarnymi podłużnymi plamkami, narządy analne jasnoczerwone (pomarańczowe?), czarne nogi, czekoladowo-burozielone oczy, brązowe czoło, zażółcenia u nasady skrzydeł.

Szablak W2013-09-19[2] -  czerwony odwłok z dwiema czarnymi trójkątnymi plamkami i widocznymi przetchlinkami, narządy analne różowawe, żółte nogi, ciemnobrązowo-brązowawe oczy, czoło brązowe; czarne szwy, zażółcenia u nasady skrzydeł.

Tymczasowe oznaczenia szablaków

Oznaczenie gatunków, a może i płci oraz wieku szablaków jest celem moich rozważań i analiz. Na razie nie czuję się dostatecznie kompetentna, by operować nazwami gatunków. No, może poza szablakiem czarnym (samcem) oraz szablakiem wędrownym vel wiosennym (samicą), które są bardzo charakterystyczne. Przypuszczam, że w swojej kolekcji nie posiadam szablaka przepasanego, gdyż żaden z moich okazów nie posiadał pasów na skrzydłach.
Co do reszty - wszystko jest możliwe...

Postanowiłam tymczasowo (do czasu ustalenia gatunku) oznaczać moje szablaki prostymi symbolami np. L2013-08-11 czy W2013-09-19. Podane przykłady nie są przypadkowe - to pierwszy i ostatni szablak, którego sfotografowałam w tym roku.

Co oznaczają ww symbole:

• L lub W to mój Las lub Łąka Wschodnia - jedno z dwóch miejsc, gdzie fotografowałam.
  -- W pobliżu Lasu znajdują się 2 stawy
  -- Łąka Wschodnia jest bardzo rozległa - mimo, że sprawia wrażenie suchej, to są tam miejsca podmokłe, gdzie rosną trzciny, a nawet pałka szerokolistna
  -- P oznacza pole, a właściwie ścieżkę obok niego. Tam sfotografowałam tylko jedną ważkę
• np. 2013-08-11 oznacza datę wykonania zdjęcia
• ewentualny numer [1],[2] itd. oznacza kolejną ważkę sfotografowaną tego samego dnia.

Szablaki żółtonogie i czarnonogie - prezentacja

Gdy obejrzałam swoje notatki i tabele na blogu, tak jedną po drugiej - rzuciła mi się w oczy pewna prawidłowość, której wcześniej, na gorąco, nie zauważyłam. Mianowicie to, że szablaki żółtonogie pod względem długości ciała i rozpiętości skrzydeł, plasują się w dolnych częściach obu tabel. Wynika z tego, że grupa żółtonogich jest jednocześnie grupą ważek większych niż czarnonogie!
Oczywiście są wyjątki - żółtonogi szablak południowy ma najmniejszą rozpiętość skrzydeł (5 cm), ale pozostałe żółtonogie mają 6 i 6,4 cm (po 2 gatunki).
Z kolei pod względem długości ciała szablak południowy jest na 3. miejscu. Dwa pierwsze miejsca zajmują najmniejsze (najkrótsze) szablaki czarnonogie...
Oj, robi się zbyt skomplikowanie!

Przygotowałam zatem prezentację wizualną przedstawiającą wielkość szablaków.

• Kolejność gatunków wynika z długości ciała przyjętej jako główny wskaźnik. 
• Kolorowe słupki przedstawiają długość ciała poszczególnych gatunków. W niektórych przypadkach słupki są jakby nierówne, co oznacza, że dany gatunek może osiągać mniejszą lub większą długość lub coś pomiędzy tymi wymiarami. A może być też i tak, że długość ciała danego gatunku szablaka zależy od płci (?? - może kiedyś tego się dowiem)
• Jasnobłękitne słupki pokazują rozpiętość skrzydeł danego gatunku.
• Wysokość słupków jest proporcjonalna - prezentację wykonałam w arkuszu kalkulacyjnym i skopiowałam do Paint'a. 

Trochę żałuję, że pominęłam siatkę, ale z drugiej strony, prezentacja mogłaby stać się mniej czytelna. Ale i tak będę ją rozwijać i uzupełniać, więc nic straconego. Zatem słupki pokazują proporcję pomiędzy długością ciała, rozpiętością skrzydeł i pomiędzy poszczególnymi gatunkami szablaków.

Porównanie wielkości szablaków (9 gatunków występujących w Polsce). Zestawienie uwzględnia długość ciała oraz rozpiętość skrzydeł. Szablaki żółtonogie zostały zaznaczone żółta kropką.

Szablaki - kolor oczu

Na podstawie obejrzanych zdjęć oraz opisów dostępnych w internecie sporządziłam zestawienie kolorystyki oczu poszczególnych gatunków szablaka - odrębnie dla samców i samic. Kolory w tabeli, z uwagi na ubogość dostępnej palety w arkuszu, są nieco symboliczne, ale choć nie w pełni oddają wszystkie odcienie (ocena koloru oczu zależy też od światła), to z pewnością pomagają  w orientacji.
Dla jasności podaję, że olbrzymie w stosunku do wielkości głowy, oczy ważki są co najmniej dwubarwne - górna część jest w jednolitym kolorze od czarnego, poprzez różne odcienie brązu do wręcz różowego (w zależności od gatunku). W porównaniu do części dolnej wydaje się bardziej matowa, a ubarwienie jej jest jednorodne.
Natomiast dolną część oka określiłabym jako bardziej szklistą(?), mieniącą się barwami (np. zieloną i brązową) w zależności od kąta padania światła. Być może z tego powodu opisy nie są jednoznaczne i często obfitują w określenia np. zielonkawy, burobrązowy, brązowawy itp., które także stosuję. Poza tym, ta część oka zwykle jest usiana cętkami w ciemniejszym odcieniu.

Podobno kolor oczu zmienia się wraz z wiekiem szablaka. Najczęściej, a może zawsze jest tak, że młodziutki samiec swoim ubarwieniem ciała bardzo przypomina samicę. Jedyne co zdradza jego płeć to obecność wtórnego aparatu kopulacyjnego na drugim segmencie odwłoka (od spodu).
Ponadto wszystkie młode szablaki mają jaśniejsze, jaskrawsze, żywsze, kontrastujące ubarwienie, ale z wiekiem brązowieją, "płowieją" i tracą intensywne kolory.

Kolor oczu u szablaków (samce i samice) - zestawienie

Gatunek szablaka	Samiec Kolor oczu	góra	dół	Samica Kolor oczu	góra	dół
szablak czarny (szkocki)   Sympetrum danae	Ciemnobrązowe, czarne - Zielone, zielonkawe			Brązowo-czerwone (ciepły brąz) - Żółtozielone, jasnozielone (mniej jaskrawe)
szablak krwisty    Sympetrum sanguineum	Brązowe (czekoladowe) - Zielonawe, brązowawe			Ciepłobrązowe - Zielonawe
szablak południowy   Sympetrum meridionale	Brązowo-czerwone - Brązowe   L			Brązowe  - Beżowy brąz, rudawobrązowe L
szablak późny (podobny)   Sympetrum striolatum	Brązowe (czekoladowe) -  Zgniłozielone, burobrązowe L			Brązowe - Zielonawe, szarozielone L
szablak przepasany (górski)  Sympetrum pedemontanum	Jasnobrązowe (młody), brązowe  - Zielonożółte (młody), zielone, brązowe (podobnie do krwistego)			Ciemnobrązowe - Brązowe
szablak przypłaszczony    Sympetrum depressiusculum	Czerwone, czerwonobrązowe - Zielone, żółtozielone			Czerwone - czerwonobrązowe Zielone, żółtozielone
szablak wędrowny (wiosenny)   Sympetrum fonscolombii	Jasnoczerwone, różowoczerwone, jasnobrązowe (młody) - Niebieskie L			Różowo-czerwone, różowe, malinowoczerwone - Niebieskie L
szablak zwyczajny    Sympetrum vulgatum	Brązowe  - Zielonkawe (młody), brązowawe L			Brązowe - Zielone, bure, brązowe L
szablak żółty   Sympetrum flaveolum	Rudobrązowe - Zielonkawe, zielono-rudawe L			Brązowe, brązowo-czerwone   - Żółtozielone, zielone L

Szablaki - kolor czoła

Oto wynik mojej kolejnej "zabawy" w zestawienia :-). Poniżej zamieszczam alfabetyczny wykaz wraz z opisem kolorystyki czoła (a czasem i nadustka), zarówno samca, jak i samicy. Kolorystyka w tabeli jest dość symboliczna, ale w końcu najważniejszy jest sam opis. Do jego stworzenia przyczyniły się już istniejące opisy gatunków szablaków, choć czasem musiałam je ujednolicić lub uzupełnić na podstawie zdjęć. Podwójne kolory mają służyć temu, by pokazać albo dwa występujące kolory (np. szablak czarny), albo zakres kolorów, w którym czoło zmienia się z wiekiem lub występuje, być może, u poszczególnych osobników.

 Kolor czoła szablaków (samce i samice) - zestawienie

Gatunek szablaka	Samiec kolor czoła			Samica kolor czoła
szablak czarny (szkocki) Sympetrum danae	czarne z żółtymi bokami			jasnożółte, z wiekiem ciemniejące do ciemnożółtego
szablak krwisty  Sympetrum sanguineum	czerwone (nadustek żółtawy do czerwonego)			jasne, żółtawe; podobnie nadustek
szablak południowy  Sympetrum meridionale	jasne, ciemniejące z wiekiem do czerwonego			jasne, miejscami różowiejące. Niemal niewidoczny szew
szablak późny (podobny) Sympetrum striolatum	żółte, piaskowe lub jasnobrązowe; jasny (różowawy?) nadustek; brak szwu			żółte, piaskowe lub jasnobrązowe; jasny (różowawy?) nadustek; brak szwu
szablak przepasany (górski)  Sympetrum pedemontanum	żółtawe do czerwonego (czerwienieje z wiekiem)			jasne
szablak przypłaszczony  Sympetrum depressiusculum	kremowo-żółtawe do żółtego			kremowo-żółtawe do żółtego
szablak wędrowny (wiosenny) Sympetrum fonscolombii	różowo-czerwone, po bokach jaśniejsze			białawe, jasne, jasnożółte
szablak zwyczajny   Sympetrum vulgatum	jasne, żółte do lekko czerwonego			jasne, żółte do lekko czerwonego
szablak żółty   Sympetrum flaveolum	jaskrawe jasnożółte, żółtopomarańczowe do czerwonego			żółte

Klasyfikacja szablaków wg rozpiętości skrzydeł

Myślę, że warto uporządkować szablaki pod kątem rozpiętości skrzydeł. Skoro i tak przygotowałam zestawienie gatunków, to dlaczego nie wykorzystać go bardziej uniwersalnie?
Dorzucam zatem zestawienie wg (maksymalnej) rozpiętości skrzydeł od najmniejszej do największej.
Pola z żółtym tłem oznaczają szablaki żółtonogie, a szare tło dotyczy szablaków czarnonogich. Przy tej samej rozpiętości skrzydeł dwóch czy więcej gatunków, podczas sortowania o kolejnej pozycji decydowała długość ciała.

Rozpiętość skrzydeł u szablaków - zestawienie

Gatunek szablaka	Długość ciała (D)	Rozpiętość skrzydeł (RS)
szablak południowy   Sympetrum meridionale	35	50
szablak przepasany (górski)  Sympetrum pedemontanum	32	55
szablak czarny (szkocki)   Sympetrum danae	35	55
szablak krwisty    Sympetrum sanguineum	34 – 40	55 – 60
szablak późny (podobny)   Sympetrum striolatum	40	60
szablak zwyczajny    Sympetrum vulgatum	40	60
szablak przypłaszczony    Sympetrum depressiusculum	29 – 34	62
szablak żółty   Sympetrum flaveolum	32 – 37	64
szablak wędrowny (wiosenny)   Sympetrum fonscolombii	33 – 40	64

Klasyfikacja szablaków wg długości

Doprawdy, nie jestem zachwycona ilością i wiarygodnością informacji o szablakach, do których dotąd dotarłam. Często są one niejednoznaczne, nieścisłe, niekompletne i często ukryte w potoku nieistotnych sformułowań, mających na celu ubarwienie... języka. Odnoszę też wrażenie, że niektóre dane o gatunkach są sprzeczne, lecz nie wiem skąd się to bierze. Tak więc będę musiała rozłożyć je na części pierwsze i samodzielnie próbować złożyć je w najbardziej prawdopodobną całość. Będzie to wymagało sporo wysiłku i determinacji.
Dziś zrobię zestawienie rozmiarów szablaków i uporządkuję je wg wielkości, ale ciągle jeszcze rozmyślam o tym szwie między okiem a czołem. Zetknęłam się z informacją, jakoby samica (szablaka południowego) nie posiadała go, a samiec tak. Czymże jest więc ów szew? Mnie zdaje się być czarnym zgrubieniem biegnącym wzdłuż oczu złożonych - początek na wysokości czarnych przyoczek (oczu prostych ułożonych poziomo między ciemieniem a czołem), a koniec zanika zwykle poniżej połowy czoła).

1. Na ile (nie)obecność szwu jest charakterystyczna dla danego gatunku, a na ile zależy od płci szablaka?
2. Czy obecność szwu może zmieniać się z wiekiem konkretnej ważki? 

Chciałabym to wiedzieć. Dopuszczam ewentualność dopisania samicy szablaka południowego do tych "bezszwowych", ale na razie obstaję przy dotychczasowych ustaleniach z poprzedniego wpisu.
A teraz zestawienie szablaków wg długości ciała (D) z podaniem rozpiętości skrzydeł (RS)
Długość ciała niektórych gatunków została podana w widełkach. Podaję zatem cały zakres rozmiaru, ale o pozycji na liście będzie decydowała maksymalna długość ciała. Przy tej samej długości dwóch czy więcej gatunków, podczas sortowania o kolejnej pozycji decydowała rozpiętość skrzydeł.

Szablaki wg długości ciała - zestawienie

Gatunek szablaka	Długość ciała (D)	Rozpiętość skrzydeł (RS)
szablak przepasany (górski)  Sympetrum pedemontanum	32	55
szablak przypłaszczony    Sympetrum depressiusculum	29 – 34	62
szablak południowy   Sympetrum meridionale	35	50
szablak czarny (szkocki)   Sympetrum danae	35	55
szablak żółty   Sympetrum flaveolum	32 – 37	64
szablak krwisty    Sympetrum sanguineum	34 – 40	55 – 60
szablak późny (podobny)   Sympetrum striolatum	40	60
szablak zwyczajny    Sympetrum vulgatum	40	60
szablak wędrowny (wiosenny)   Sympetrum fonscolombii	33 – 40	64